🧪 نام آزمایش : Cortisol, Urine (24hr)
کورتیزول ادرار ۲۴ ساعته
📌 توضیح کلی آزمایش
این آزمایش میزان کورتیزول آزاد دفع شده در ادرار طی یک دوره ۲۴ ساعته را اندازهگیری میکند. برخلاف کورتیزول سرم که هم بخش آزاد و هم متصل را شامل میشود، کورتیزول ادرار تقریباً منحصراً کورتیزول آزاد و غیرمتصل (شکل فعال بیولوژیک) را منعکس میکند که توسط کلیهها فیلتر شده است. این آزمایش، میانگین تولید کورتیزول در طول ۲۴ ساعت را نشان میدهد و تحت تأثیر نوسانات لحظهای یا تغییرات CBG قرار نمیگیرد. بنابراین، یک شاخص بسیار قابل اعتماد و استاندارد طلایی غیرتهاجمی برای تأیید تشخیص سندرم کوشینگ (افزایش تولید کورتیزول) محسوب میشود.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
- تأیید تشخیص سندرم کوشینگ : آزمایش اولیه و کلیدی.
- پایش پاسخ به درمان در بیماران مبتلا به سندرم کوشینگ (پس از جراحی، پرتودرمانی یا درمان دارویی).
- ارزیابی اثربخشی درمان جایگزینی کورتیزول در برخی موارد نارسایی آدرنال (کمتر رایج).
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
بخش آزاد کورتیزول پلاسما که از گلومرول کلیه فیلتر میشود، به مقدار کمی بازجذب شده و بیشتر آن در ادرار دفع میگردد. جمعآوری دقیق ادرار در مدت ۲۴ ساعت کامل ضروری است. معمولاً از بیمار خواسته میشود ظرف جمعآوری حاوی ماده نگهدارنده (مانند اسید بوریک) را در یخچال نگهداری کند. حجم کل ادرار ثبت و یک نمونه از آن برای آزمایش با روش ایمونواسی (مانند HPLC، RIA یا کمی لومینسانس) به آزمایشگاه ارسال میشود. نتیجه بر حسب میکروگرم در ۲۴ ساعت گزارش میشود.
🚨 تفسیر نتایج
- مقادیر افزایش یافته : به طور قوی مطرحکننده سندرم کوشینگ است (به استثنای علل کاذب). باید با آزمایشهای دیگر تأیید شود.
- مقادیر طبیعی : سندرم کوشینگ را بسیار بعید میکند.
- مقادیر کاهش یافته : ممکن است در نارسایی آدرنال دیده شود، اما برای این تشخیص حساسیت و ویژگی پایینی دارد.
🔬 آزمایشهای مکمل
- کورتیزول سرم (۸ صبح و نیمهشب).
- آزمایش سرکوب دگزامتازون با دوز پایین و بالا.
- ACTH پلاسما.
- کورتیزول بزاق نیمهشب.
🧍♂️ ملاحظات نمونهگیری
- دقت در جمعآوری : عدم جمعآوری کامل مهمترین علت خطاست. آموزش صحیح به بیمار الزامی است.
- نگهداری در یخچال.
- اجتناب از استرس شدید و ورزش سنگین در طول دوره جمعآوری.
- ثبت دقیق زمان شروع و پایان.
🔺 عواملی که باعث مثبت کاذب (افزایش سطح) میشوند
- جمعآوری ناقص یا نادرست ادرار ۲۴ ساعته.
- استرس فیزیولوژیک یا روانی شدید در طول دوره جمعآوری.
- داروها : کورتیکواستروئیدهای اگزوژن (در صورت مصرف خوراکی/تزریقی)، کاربامازپین، فنیتوئین، فنوباربیتال (با القای آنزیمهای کبدی).
- چاقی شدید (ممکن است تولید کورتیزول افزایش یابد، اما معمولاً در حد پاتولوژیک نیست).
- افسردگی شدید، الکلیسم، بیاشتهایی عصبی.
- بیماری حاد یا بستری در بیمارستان.
- حاملگی (ممکن است افزایش خفیف تا متوسط داشته باشد).
🔻 عواملی که باعث منفی کاذب (کاهش سطح) میشوند
- نارسایی کلیه شدید (به دلیل کاهش فیلتراسیون گلومرولی).
- جمعآوری بیش از حد یا افزوده شدن ادرار به ظرف خارج از بازه ۲۴ ساعته.
- خطای آزمایشگاهی.
📚 منابع
- Endocrine Society Guidelines on Cushing's Syndrome
- Nieman LK, et al. "The Diagnosis of Cushing's Syndrome."
- Williams Textbook of Endocrinology