🧪 نام آزمایش  :  AFP

(Alpha-Fetoprotein  – آلفافیتوپروتئین)

📌 توضیح کلی آزمایش

AFP یک گلیکوپروتئین سرمی است که در دوران جنینی توسط کبد و کیسه زرده تولید می‌شود. در بزرگسالان سطح AFP معمولاً بسیار پایین است. افزایش سطح AFP در خون می‌تواند نشانه‌ای از سرطان کبد (Hepatocellular Carcinoma – HCC) یا برخی تومورهای سلول‌های زاینده (Germ Cell Tumors) باشد. همچنین در دوران بارداری، اندازه‌گیری AFP در سرم مادر برای غربالگری ناهنجاری‌های جنینی مانند اسپینا بیفیدا یا آننسفالی استفاده می‌شود.

📌 کاربردهای بالینی آزمایش

• تشخیص و پایش سرطان کبد (HCC) .
• بررسی و پایش تومورهای سلول‌های زاینده (بیضه و تخمدان).
• غربالگری ناهنجاری‌های جنینی در دوران بارداری.
• پایش بیماران پس از درمان سرطان کبد یا تومورهای زاینده.
• کمک به افتراق بین بیماری‌های خوش‌خیم و بدخیم کبدی.

⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش

• AFP  در جنین توسط کبد و کیسه زرده تولید می‌شود.
• سطح AFP در خون نوزادان بالا است و به‌تدریج کاهش می‌یابد.
• در بزرگسالان سطح AFP بسیار پایین است.
• در سرطان کبد یا تومورهای زاینده، سطح AFP در خون افزایش می‌یابد.
• در بارداری، سطح AFP در خون مادر می‌تواند نشان‌دهنده وضعیت جنین باشد.

🚨 علائم بالینی مرتبط با AFP بالا

• علائم سرطان کبد : درد شکم، کاهش وزن، یرقان، آسیت.
• علائم تومورهای بیضه : توده بیضه، درد یا تورم.
• علائم تومورهای تخمدان : درد لگن، توده شکمی.
• در بارداری : سطح بالای AFP می‌تواند نشانه ناهنجاری‌های لوله عصبی جنین باشد.

🔬 آزمایش‌های مکمل

• Liver Function Tests (LFTs) :  بررسی عملکرد کبد.
• Ultrasound یا CT/MRI :  بررسی توده‌های کبدی یا جنینی.
• Beta-hCG و LDH :  بررسی سایر مارکرهای تومورهای زاینده.
• Amniocentesis :  بررسی سطح AFP در مایع آمنیوتیک.
• Biopsy :  نمونه‌برداری برای تشخیص قطعی سرطان.

🧍‍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام

تشخیص سریع افزایش AFP حیاتی است، زیرا می‌تواند به تشخیص زودهنگام سرطان کبد یا تومورهای زاینده کمک کند. همچنین در بارداری، غربالگری AFP می‌تواند به شناسایی ناهنجاری‌های جنینی و مداخله زودهنگام کمک کند.

⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام

• پیشرفت سرطان کبد به مراحل پیشرفته و متاستاز.
• افزایش خطر مرگ‌ومیر در بیماران مبتلا به HCC .
• پیشرفت تومورهای زاینده به مراحل پیشرفته.
• عدم شناسایی ناهنجاری‌های جنینی و تولد نوزاد با مشکلات شدید.

🔺 عواملی که باعث مثبت کاذب می‌شوند

• بیماری‌های خوش‌خیم کبدی (هپاتیت، سیروز).
• بارداری طبیعی.
• التهاب یا آسیب کبدی.
• خطای آزمایشگاهی یا نمونه‌گیری نامناسب.

🔻 عواملی که باعث منفی کاذب می‌شوند

• مرحله خیلی اولیه سرطان کبد یا تومورهای زاینده.
• تومورهای با ترشح کم AFP .
• مشکلات فنی در آزمایش.

📚 منابع

• UpToDate
• Mayo Clinic – AFP Testing Guidelines
• PubMed (AFP and Hepatocellular Carcinoma)
• Harrison’s Principles of Internal Medicine
• WHO Cancer Screening Protocols
• Journal of Clinical Oncology