🧪 نام آزمایش  :  Calcitonin(هورمون کلسی تونین )

(کلسی‌تونین – هورمون پپتیدی تیروئیدی)

📌 توضیح کلی آزمایش

کلسی‌تونین یک هورمون پپتیدی است که توسط سلول‌های C تیروئید ترشح می‌شود. این هورمون نقش مهمی در تنظیم سطح کلسیم خون دارد و با مهار فعالیت استئوکلاست‌ها باعث کاهش آزادسازی کلسیم از استخوان‌ها می‌شود. آزمایش کلسی‌تونین بیشتر به‌عنوان یک مارکر توموری برای تشخیص و پایش کارسینوم مدولاری تیروئید (MTC) استفاده می‌شود.

📌 کاربردهای بالینی آزمایش

• تشخیص اولیه کارسینوم مدولاری تیروئید.
• پایش بیماران پس از جراحی تیروئید برای بررسی عود بیماری.
• غربالگری افراد با سابقه خانوادگی MTC یا سندرم‌های  MEN2 .
• بررسی توده‌های تیروئیدی مشکوک.
• کمک به افتراق بین انواع سرطان تیروئید.

⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش

• کلسی‌تونین توسط سلول‌های پارافولیکولار (C cells) تیروئید تولید می‌شود.
• این هورمون با مهار فعالیت استئوکلاست‌ها باعث کاهش برداشت کلسیم از استخوان می‌شود.
• اثر آن در تنظیم کلسیم خون نسبت به هورمون پاراتیروئید (PTH) کمتر است.
• در شرایط طبیعی، سطح کلسی‌تونین خون پایین است.
• افزایش سطح کلسی‌تونین معمولاً نشانه وجود تومورهای تیروئیدی (به‌ویژه MTC) است.

🚨 علائم بالینی مرتبط با Calcitonin بالا

• وجود توده تیروئید.
• اسهال مزمن (در بیماران مبتلا به MTC).
• گرگرفتگی و علائم شبه‌کارسینوئید.
• علائم ناشی از متاستاز : درد استخوان، ضعف عمومی.

🔬 آزمایش‌های مکمل

• Thyroid Ultrasound :  بررسی توده‌های تیروئید.
• Fine Needle Aspiration (FNA) :  نمونه‌برداری از توده تیروئید.
• CEA (Carcinoembryonic Antigen) :  مارکر مکمل برای  MTC .
• Genetic Testing (RET mutation) :  بررسی سندرم  MEN2 .
• CT/MRI :  بررسی متاستازهای احتمالی.

🧍‍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام

تشخیص سریع افزایش کلسی‌تونین حیاتی است، زیرا می‌تواند به تشخیص زودهنگام کارسینوم مدولاری تیروئید کمک کند. درمان زودهنگام با جراحی کامل تیروئید می‌تواند از پیشرفت بیماری و متاستاز جلوگیری کند.

⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام

• پیشرفت کارسینوم مدولاری تیروئید به سمت متاستاز.
• افزایش خطر مرگ‌ومیر.
• کاهش کیفیت زندگی بیماران.
• افزایش هزینه‌های درمانی و نیاز به درمان‌های تهاجمی‌تر.

🔺 عواملی که باعث مثبت کاذب می‌شوند

• مصرف داروهای مهارکننده پمپ پروتون  (PPI) .
• بیماری‌های کلیوی.
• سایر تومورهای نورواندوکرین.
• التهاب تیروئید.

🔻 عواملی که باعث منفی کاذب می‌شوند

• مرحله اولیه بیماری (قبل از افزایش قابل‌تشخیص کلسی‌تونین).
• خطای آزمایشگاهی یا نمونه‌گیری نامناسب.
• تومورهای با ترشح کم کلسی‌تونین.

📚 منابع

• UpToDate
• Mayo Clinic – Calcitonin Testing Guidelines
• PubMed (Calcitonin and Medullary Thyroid Carcinoma)
• Harrison’s Principles of Internal Medicine
• WHO Thyroid Cancer Protocols
• Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism