🧪 نام آزمایش : HLA-B27
(Human Leukocyte Antigen – B27 Typing)
📌 توضیح کلی آزمایش
این آزمایش برای شناسایی آنتیژنهای لکوسیتی انسانی (HLA) کلاس I، زیرگروه B27 در خون انجام میشود. HLAها پروتئینهایی هستند که روی سطح سلولهای بدن قرار دارند و نقش مهمی در پاسخ ایمنی، سازگاری بافتی و بیماریهای خودایمنی ایفا میکنند. وجود HLA-B27 ارتباط قوی با گروهی از بیماریهای روماتولوژیک دارد که به نام اسپوندیلوآرتروپاتیها شناخته میشوند.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
- کمک به تشخیص اسپوندیلیت آنکیلوزان (Ankylosing Spondylitis) .
- بررسی ارتباط با آرتریت رآکتیو (Reactive Arthritis) .
- ارتباط با آرتریت پسوریاتیک و بیماریهای التهابی روده همراه با آرتریت.
- بررسی استعداد ژنتیکی در بیماران با علائم درد و التهاب مفاصل.
- مطالعات اپیدمیولوژیک برای بررسی شیوع HLA-B27 در جمعیتهای مختلف.
- کمک به تحقیقات ژنتیکی و ایمنیشناسی.
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
- HLA ها بخشی از سیستم ایمنی تطبیقی هستند و آنتیژنهای خارجی را به سلولهای T ارائه میدهند.
- HLA-B27 یک آلل خاص از ژنهای کلاس I است که در برخی افراد وجود دارد.
- وجود این آلل میتواند باعث افزایش حساسیت به بیماریهای خودایمنی شود.
- مکانیسم دقیق ارتباط هنوز کاملاً شناخته نشده، اما فرضیهها شامل اشتباه در ارائه آنتیژنها، تاخوردگی غیرطبیعی پروتئین، و تحریک پاسخ ایمنی نابجا هستند.
- آزمایش معمولاً با روشهای PCR، SSP (Sequence-Specific Primers)، یا SBT (Sequencing-Based Typing) انجام میشود.
🚨 علائم بالینی مرتبط با HLA-B27 مثبت
- درد و خشکی کمر و ستون فقرات (ویژه اسپوندیلیت آنکیلوزان).
- التهاب مفاصل محیطی.
- التهاب چشم (یووئیت).
- علائم گوارشی در بیماریهای التهابی روده.
- ضایعات پوستی در آرتریت پسوریاتیک.
- در افراد سالم: معمولاً بدون علامت، اما نشاندهنده استعداد ژنتیکی.
🔬 آزمایشهای مکمل
- HLA Typing کامل (Class I و II) : بررسی سایر آللها برای سازگاری پیوند.
- Imaging (X-ray, MRI) : بررسی تغییرات ستون فقرات و مفاصل ساکروایلیاک.
- ESR و CRP : بررسی التهاب سیستمیک.
- CBC : بررسی وضعیت عمومی.
- Autoantibody Tests : افتراق از سایر بیماریهای روماتولوژیک مانند لوپوس یا RA.
🧍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
تشخیص وجود HLA-B27 در بیماران مشکوک به اسپوندیلوآرتروپاتیها میتواند به افتراق سریع بیماری کمک کند و از تأخیر در درمان جلوگیری نماید. درمان زودهنگام با داروهای ضدالتهاب و بیولوژیک میتواند از پیشرفت بیماری و ناتوانی جلوگیری کند.
⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
- پیشرفت اسپوندیلیت آنکیلوزان به سمت جوش خوردن ستون فقرات و کاهش شدید تحرک.
- افزایش خطر نابینایی ناشی از یووئیت درماننشده.
- پیشرفت آرتریت به سمت تخریب مفصل.
- افزایش هزینههای درمانی و کاهش کیفیت زندگی.
🔺 عواملی که باعث مثبت کاذب میشوند
- خطای آزمایشگاهی در PCR یا تایپینگ.
- آلودگی نمونه DNA .
- تداخل با سایر آللهای مشابه.
🔻 عواملی که باعث منفی کاذب میشوند
- کیفیت پایین DNA استخراجشده.
- نقص ایمنی یا مشکلات ژنتیکی نادر.
- خطای تکنیکی در روشهای تایپینگ.
📚 منابع
- UpToDate
- Mayo Clinic – HLA Typing Guidelines
- PubMed (HLA-B27 and Spondyloarthropathies)
- Harrison’s Principles of Internal Medicine
- WHO HLA Typing Protocols
- Journal of Clinical Immunology