🧪 نام آزمایش : Lipoprotein (a)  

       لیپوپروتئین (a)

📌 توضیح کلی آزمایش
لیپوپروتئین (a) که با نماد Lp(a) نشان داده می‌شود، یک نوع لیپوپروتئین خاص و ژنتیکی است که از دو بخش اصلی تشکیل شده است : یک ذره شبیه به لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL) و یک پروتئین منحصر به فرد به نام آپولیپوپروتئین (a) که با یک پیوند دی‌سولفیدی به آپولیپوپروتئین B-100 متصل شده است .  ساختار این مولکول شباهت زیادی به پلاسمینوژن (پروتئین دخیل در لخته شدن خون) دارد که تصور می‌شود دلیل خاصیت آتروترومبوتیک آن باشد. برخلاف کلسترول LDL که تحت تأثیر سبک زندگی و رژیم غذایی قرار می‌گیرد، سطح Lp(a)  در خون بیش از ۹۰٪ توسط عوامل ژنتیکی تعیین می‌شود و در طول زندگی فرد نسبتاً ثابت می‌ماند. اندازه‌گیری Lp(a) یک عامل خطر مستقل، ژنتیکی و مهم برای بیماری‌های قلبی-عروقی آترواسکلروتیک (ASCVD)، از جمله حمله قلبی، سکته مغزی و تنگی دریچه آئورت محسوب می‌شود .  آزمایش آن برای شناسایی افرادی که به دلیل سطوح بالای ارثی این لیپوپروتئین در معرض خطر بیشتری هستند، ضروری است.

📌 کاربردهای بالینی آزمایش

⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
Lp(a) در کبد ساخته شده و وارد جریان خون می‌شود. عملکرد فیزیولوژیک دقیق آن هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما نقش آن در ترمیم بافت‌ها و التهاب مطرح است. پاتوفیزیولوژی مضر آن به دو طریق اصلی اعمال می‌شود : اولاً، به دلیل داشتن بخش  LDL، می‌تواند در دیواره عروق رسوب کرده و به تشکیل پلاک‌های آترواسکلروتیک کمک کند (خاصیت آتروژنیک). ثانیاً، بخش آپولیپوپروتئین (a) آن به دلیل شباهت ساختاری به پلاسمینوژن، می‌تواند با فرآیند تجزیه لخته‌های فیبرینی (فیبرینولیز) تداخل کرده و باعث افزایش تمایل به تشکیل لخته (خاصیت ترومبوژنیک) شود. آزمایش Lp(a) معمولاً با روش‌های ایمونوتوربیدیمتری یا ایمونونفلمتری روی نمونه سرم ناشتا انجام می‌شود و نتایج به صورت میلی‌گرم در دسی‌لیتر (mg/dL) یا نانومول در لیتر (nmol/L) گزارش می‌شود .

🚨 علائم بالینی مرتبط با سطح غیرطبیعی  Lp(a)
سطح بالای Lp(a) به خودی خود هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند. این وضعیت به عنوان یک عامل خطر خاموش عمل می‌کند. علائم زمانی ظاهر می‌شوند که عوارض ناشی از آن، مانند تصلب شرایین یا ترومبوز، به مرحله بالینی برسند. این علائم می‌توانند شامل موارد زیر باشند :

🔬 آزمایش‌های مکمل

🧍‍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
تشخیص زودهنگام سطوح بالای Lp(a) از این جهت حیاتی است که به پزشک و بیمار امکان می‌دهد تا استراتژی‌های تهاجمی‌تری برای کاهش سایر عوامل خطر قلبی - عروقی که قابل اصلاح هستند (مانند LDL-C بالا، فشار خون بالا، سیگار کشیدن، دیابت) اتخاذ کنند. با شناسایی این عامل خطر ژنتیکی، می‌توان از بروز یا پیشرفت آترواسکلروز و عوارض ترومبوتیک آن تا حد زیادی پیشگیری کرد. همچنین، آگاهی از این وضعیت می‌تواند منجر به غربالگری اعضای درجه یک خانواده شود.

⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
تشخیص دیرهنگام یا عدم شناسایی Lp(a) بالا به این معناست که فرد برای سال‌ها در معرض یک عامل خطر مهم و کنترل‌نشده قرار داشته است. این امر می‌تواند منجر به تسریع روند آترواسکلروز و بروز زودرس و شدید حوادث قلبی - عروقی مانند انفارکتوس میوکارد (حمله قلبی) و سکته مغزی شود. همچنین می‌تواند منجر به نیاز به مداخلات تهاجمی‌تر مانند آنژیوپلاستی یا جراحی بای‌پس عروق کرونر در سنین پایین‌تر شود. عوارضی مانند تنگی علامت‌دار دریچه آئورت نیز می‌تواند کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهد.

🔺 عواملی که باعث مثبت کاذب یا افزایش سطح می‌شوند
سطح Lp(a) عمدتاً ژنتیکی است و تحت تأثیر عوامل محیطی و دارویی به ندرت تغییر می‌کند. با این حال، برخی شرایط می‌توانند باعث تغییرات جزئی شوند :

🔻 عواملی که باعث منفی کاذب یا کاهش سطح می‌شوند

📚 منابع