🧪 نام آزمایش :  CK-MB (Creatine Kinase – MB Isoenzyme)

      کراتین کیناز MB (سرم)

📌 توضیح کلی آزمایش
CK-MB یکی از ایزوآنزیم‌های CK است که عمدتاً در عضله قلبی یافت می‌شود و نقش اصلی آن کاتالیز تبدیل کراتین و ATP به فسفوکراتین و ADP برای تأمین انرژی سریع سلول‌های قلبی است. اندازه‌گیری CK-MB در سرم، ابزاری مهم برای تشخیص آسیب میوکارد به ویژه در انفارکتوس حاد قلبی (MI) است.  CK-MB  نسبت به CK کل، اختصاصیت بیشتری برای عضله قلب دارد، اما هنوز در کنار آزمایش‌های حساس‌تر مانند Troponin I/T  استفاده می‌شود.

📌 کاربردهای بالینی آزمایش
• تشخیص انفارکتوس حاد میوکارد
• تشخیص آسیب قلبی ناشی از جراحی، تروما یا کتامین درمانی
• افتراق منبع CK (قلبی در مقابل عضلات اسکلتی)
• پایش آسیب قلبی در بیماران تحت درمان دارویی (استروئیدها، داروهای کاردیوتوکسیک)
• ارزیابی بیماران با درد قفسه سینه مشکوک
• ارزیابی روند بهبودی بعد از  MI

⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
• CK-MB به میزان جزئی در عضله اسکلتی نیز وجود دارد، ولی بیشتر قلبی است
• آسیب یا انفارکتوس میوکارد باعث نشت CK-MB به خون می‌شود
• نیمه‌عمر CK-MB حدود ۱۲–۲۴ ساعت است
• اوج سطح CK-MB معمولاً ۱۸–۲۴ ساعت پس از شروع انفارکتوس رخ می‌دهد
• کاهش سطح پس از ۲–۳ روز نشان‌دهنده توقف آسیب فعال است
• اندازه‌گیری CK-MB همراه با CK-Total و Troponin بهترین تشخیص را فراهم می‌کند

🚨 علائم بالینی مرتبط با افزایش  CK-MB
• درد قفسه سینه فشارنده یا سنگین
• تعریق، تهوع، تنگی نفس
• خستگی و ضعف عمومی
• در ECG :  تغییرات ST، Q wave  یا  T wave
• نارسایی قلبی در انفارکتوس وسیع
• تاکی‌کاردی و آریتمی‌های خطرناک

🔬 آزمایش‌های مکمل و مرتبط
•  CK-Total
•  Troponin I / T
•  Myoglobin
•  ECG / Echocardiography
•  BNP / NT-proBNP (در نارسایی قلبی)

🧍‍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
افزایش CK-MB در بیماران با علائم بالینی مشکوک به  MI، امکان مداخله سریع و آغاز درمان فوری (ترومبولیز، PCI  یا داروهای ضدانعقاد) را فراهم می‌کند. تشخیص به موقع می‌تواند آسیب بافتی دائمی قلب را کاهش داده و مرگ و میر را به حداقل برساند.

⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
• نارسایی قلبی
• آریتمی‌های کشنده
• شوک کاردیوژنیک
• افزایش مرگ و میر ناشی از انفارکتوس حاد
• آسیب غیرقابل برگشت میوکارد

🔺 عوامل افزایش کاذب  CK-MB
• آسیب عضلانی شدید (CK-MM  نیز افزایش می‌یابد)
• جراحی قلب یا سایر جراحی‌ها
• شوک یا تروما
• فعالیت بدنی سنگین
• بیماری‌های عضلانی غیر قلبی

🔻 عوامل کاهش کاذب  CK-MB
• نمونه‌گیری دیرهنگام پس از انفارکتوس (سطح به حد طبیعی بازگشته)
• اختلالات آزمایشگاهی یا خطای پیش‌تحلیلی
• مصرف داروهای مداخله‌گر در آنزیم

📚 منابع
•  Tietz Textbook of Clinical Chemistry
•  Harrison’s Principles of Internal Medicine
•  UpToDate – CK-MB Testing
•  Mayo Clinic Laboratories