🧪 نام آزمایش : Alkaline Phosphatase (ALP)
فسفاتاز قلیایی سرم ALP
📌 توضیح کلی آزمایش
ALP یک آنزیم غشایی است که در بسیاری از بافتها وجود دارد، به ویژه در کبد، صفرا، استخوان، روده و جفت. این آنزیم در متابولیسم فسفاتها و انتقال گروههای فسفات نقش دارد و افزایش یا کاهش آن میتواند نشاندهنده اختلالات کبدی، صفراوی یا استخوانی باشد.
اندازهگیری ALP یکی از آزمایشهای پایه برای ارزیابی عملکرد کبد و استخوان است و اغلب همراه با ALT، AST و GGT درخواست میشود.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
• افزایش ALP :
انسداد مجاری صفراوی یا کلستاز
بیماریهای کبدی (هپاتیت، سیروز)
بیماریهای استخوان (بزرگسالان : پاژه , استئوپروز، کودکان: رشد سریع استخوان)
تومورهای متاستاتیک کبد یا استخوان
• کاهش ALP :
کمبود ویتامین B6 یا زینک
بیماریهای ارثی (Hypophosphatasia)
سوءتغذیه شدید
• پایش درمان بیماران با بیماریهای کبدی و استخوانی
• ارزیابی رشد استخوان در کودکان
• کمک به تشخیص کلستاز و بیماریهای متابولیک استخوان
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
- ALP در صفحات رشد استخوان، کبد و کانالهای صفراوی تولید میشود.
- آسیب یا اختلال عملکرد این بافتها باعث ترشح ALP به خون میشود.
- اندازهگیری معمولاً با روشهای آنزیمی رنگسنجی انجام میشود.
- تفکیک ایزوآنزیمهای ALP (کبدی، استخوانی، جفتی) به تشخیص محل آسیب کمک میکند.
🚨 علائم بالینی مرتبط با سطح غیرطبیعی ALP
- افزایش ALP :
خستگی، بیاشتهایی
زردی و خارش پوست (در کلستاز)
درد استخوان یا ضعف استخوان
رشد سریع در کودکان و نوجوانان (افزایش طبیعی) - کاهش ALP :
اغلب بدون علامت
ضعف استخوان، تاخیر در رشد
اختلال در متابولیسم فسفات
🔬 آزمایشهای مکمل
• ALT و AST (برای آسیب کبدی)
• GGT و Bilirubin (برای کلستاز)
• Ca, Phosphate, Vitamin D, PTH (برای بررسی استخوان)
• Isoenzyme ALP (برای افتراق منشاء کبدی یا استخوانی)
• Imaging استخوان یا کبد در موارد مشکوک
🧍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
تشخیص زودهنگام افزایش یا کاهش ALP میتواند از آسیب کبدی، کلستاز، بیماری استخوان و اختلالات رشد در کودکان جلوگیری کند و مدیریت درمان را بهبود دهد.
⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
• آسیب مزمن کبد و کلستاز
• بیماریهای استخوانی و شکستگیهای ناشی از ضعف استخوان
• اختلال رشد در کودکان
• کاهش کیفیت زندگی و عوارض متابولیک
🔺 عوامل افزایش کاذب ALP
• رشد سریع استخوان در کودکان و نوجوانان
• بیماریهای کبدی و صفراوی
• تومورهای کبد و استخوان
• بارداری (افزایش طبیعی ایزوآنزیم جفتی)
🔻 عوامل کاهش کاذب ALP
• کمبود ویتامین B6 یا زینک
• بیماریهای ارثی (Hypophosphatasia)
• سوءتغذیه شدید
• برخی داروها (داروهای ضدصرع، سیسپلاتین)
📚 منابع
• Tietz Textbook of Clinical Chemistry
• Nelson Textbook of Pediatrics Liver and Bone Disorders
• Harrison’s Principles of Internal Medicine Liver and Bone Diseases
• UpToDate “Alkaline Phosphatase: Interpretation and Clinical Use”
• Mayo Clinic Laboratories Alkaline Phosphatase, Serum