🧪 نام آزمایش : Creatinine
آزمایش کراتینین خون
📌 توضیح کلی آزمایش
کراتینین یک محصول نهایی متابولیسم عضلانی است که بهطور پیوسته از عضلات به خون وارد میشود و توسط کلیهها دفع میشود. سطح کراتینین سرم یک شاخص حیاتی برای ارزیابی عملکرد کلیهها و تخمین میزان فیلتراسیون گلومرولی (GFR) است.
اندازهگیری کراتینین اغلب بخشی از پنل عملکرد کلیه است و میتواند بهتنهایی یا همراه با BUN و eGFR درخواست شود.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
• ارزیابی عملکرد کلیه:
نارسایی حاد یا مزمن کلیه
پیگیری بیماران با بیماری کلیوی
پایش بیماران تحت درمان دارویی نفروتوکسیک
• محاسبه eGFR :
برای تعیین میزان فیلتراسیون گلومرولی
تصمیمگیری درباره دوز داروهای کلیوی
• تشخیص اختلالات متابولیک عضلانی:
رابدومیولیز و آسیب عضلانی شدید
• پایش بیماران ICU، پیوند کلیه یا با بیماری مزمن کلیوی
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
- کراتینین از تجزیه کراتین عضلانی تولید میشود و مقدار تولید آن وابسته به جرم عضلانی فرد است.
- دفع کراتینین توسط گلومرولهای کلیه و تا حدودی ترشح لولهای انجام میشود.
- افزایش کراتینین معمولاً نشاندهنده کاهش فیلتراسیون گلومرولی یا نارسایی کلیوی است.
- کاهش کراتینین نادر است و اغلب ناشی از کاهش جرم عضلانی یا سوءتغذیه شدید میباشد.
- اندازهگیری با روشهای Jaffe یا روشهای آنزیمی انجام میشود.
🚨 علائم بالینی مرتبط با سطح غیرطبیعی کراتینین
- افزایش کراتینین (Azotemia) :
کاهش حجم ادرار یا آنوریا
ورم و احتباس مایعات
فشار خون بالا و خستگی
تهوع، استفراغ و اختلال ذهنی در مراحل شدید - کاهش کراتینین:
اغلب بیعلامت
ممکن است ناشی از کاهش توده عضلانی، سالمندان یا سوءتغذیه باشد
🔬 آزمایشهای مکمل
• BUN و eGFR (ارزیابی کامل عملکرد کلیه)
• Electrolytes (Na, K, Cl)
• Urine creatinine (برای محاسبه Clearance)
• Imaging کلیه در موارد مشکوک به انسداد یا آسیب
• Cystatin C (بهعنوان مارکر جایگزین فیلتراسیون گلومرولی)
🧍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
افزایش کراتینین میتواند نارسایی حاد کلیه، احتباس سموم و اختلالات متابولیک ایجاد کند. تشخیص و پیگیری به موقع، از پیشرفت بیماری کلیوی و نیاز به دیالیز جلوگیری میکند.
⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
• پیشرفت نارسایی کلیه و نیاز به دیالیز
• احتباس مایعات و الکترولیتها
• افزایش خطر قلبی - عروقی
• سمیت متابولیک و افزایش مرگ و میر
🔺 عوامل افزایش کاذب کراتینین
• مصرف زیاد گوشت یا مکملهای کراتین
• تخریب عضلانی شدید (رابدومیولیز)
• داروهای نفروتوکسیک
🔻 عوامل کاهش کاذب کراتینین
• کاهش توده عضلانی (سالمندان، سوءتغذیه)
• حاملگی (افزایش حجم پلاسمای سرم)
• برخی داروهای کاهنده کراتینین
📚 منابع
• Tietz Textbook of Clinical Chemistry
• Nelson Textbook of Pediatrics Renal Function
• Harrison’s Principles of Internal Medicine Kidney Disease
• UpToDate “Creatinine and eGFR Interpretation”
• Mayo Clinic Laboratories Creatinine, Serum