🧪 نام آزمایش : Potassium
آزمایش پتاسیم خون
📌 توضیح کلی آزمایش
پتاسیم یکی از الکترولیتهای اصلی داخل سلولی است که حدود 98٪ آن در داخل سلولها و 2٪ در مایع خارج سلولی قرار دارد. پتاسیم برای عملکرد قلب، عضلات و اعصاب، حفظ تعادل اسید-باز و فشار اسمزی ضروری است.
سطح پتاسیم سرم یک شاخص حیاتی برای تشخیص اختلالات الکترولیتی، عملکرد کلیه و خطرات قلبی است. آزمایش پتاسیم اغلب بخشی از پنل الکترولیتها بوده و میتواند بهصورت مستقل نیز درخواست شود.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
• هیپرکالمی (افزایش پتاسیم):
نارسایی کلیه حاد یا مزمن
مصرف مکملهای پتاسیم یا داروهای مدر
اسیدوز متابولیک
تخریب سلولی (سندرم از بین رفتن توده سلولی، سوختگی، آسیب عضلانی شدید)
• هیپوکلمی (کاهش پتاسیم):
استفراغ یا اسهال مزمن
مصرف دیورتیکهای تیازیدی یا لوپ
اختلالات آدرنال (سندرم کوشینگ یا آلدوسترون بالا)
سوءتغذیه یا کمبود دریافت غذایی
• بررسی ریتم قلبی و عملکرد عضلانی
• پایش بیماران ICU، دیابتی یا با بیماریهای قلبی و کلیوی
• بررسی پاسخ به درمانهای جایگزینی پتاسیم یا داروهای مدر
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
- پتاسیم عمدتاً در سلولها ذخیره میشود و مقدار کمی در خون آزاد است.
- تعادل پتاسیم توسط کلیهها، انسولین، آدرنالین و اسید-باز کنترل میشود.
- کاهش pH (اسیدوز) باعث خروج پتاسیم از سلول و افزایش سطح سرمی میشود.
- اندازهگیری با الکترود یونی (Ion-Selective Electrode) یا روش رنگسنجی انجام میشود.
🚨 علائم بالینی مرتبط با سطح غیرطبیعی پتاسیم
- هیپرکالمی:
آریتمی قلبی، برادیکاردی
ضعف عضلانی، فلج
تهوع و خستگی - هیپوکلمی:
ضعف عضلانی و کرامپ
آریتمی PVC، (خطر فیبریلاسیون بطنی)
خستگی، یبوست و کاهش رفلکسها
🔬 آزمایشهای مکمل
• Sodium , Chloride, Magnesium (پنل الکترولیتها)
• BUN و Creatinine (ارزیابی عملکرد کلیه)
• ECG برای بررسی اختلالات ریتم قلبی
• Blood gas (ارتباط با اسیدوز و آلکالوز)
• Urine potassium برای بررسی علت کمبود یا افزایش
🧍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
اختلال پتاسیم میتواند به سرعت منجر به آریتمی تهدیدکننده حیات، فلج عضلانی یا نارسایی قلبی شود. تشخیص و اصلاح سریع برای بیماران با بیماریهای قلبی، کلیوی و ICU ضروری است.
⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
• فیبریلاسیون بطنی یا ایست قلبی
• فلج و ضعف عضلانی شدید
• نارسایی کلیوی ثانویه
• افزایش مرگ و میر بیماران پرخطر
🔺 عوامل افزایش کاذب پتاسیم
• همولیز نمونه
• فعالیت شدید عضلانی قبل از نمونهگیری
• نارسایی کلیه
🔻 عوامل کاهش کاذب پتاسیم
• مصرف داروهای دیورتیک
• کمبود دریافت غذایی
• اسهال یا استفراغ مزمن
• انتقال پتاسیم به داخل سلول در آلکالوز
📚 منابع
• Tietz Textbook of Clinical Chemistry
• Nelson Textbook of Pediatrics Electrolytes
• Harrison’s Principles of Internal Medicine Disorders of Electrolytes
• UpToDate “Evaluation of Potassium Disorders”
• Mayo Clinic Laboratories Potassium, Serum