🧪 نام آزمایش : Sodium
آزمایش سدیم خون
📌 توضیح کلی آزمایش
سدیم یکی از الکترولیتهای اصلی خارج سلولی است که نقش حیاتی در تنظیم فشار اسمزی، حجم خون، تعادل اسید-باز، انتقال عصبی و انقباض عضلانی دارد. سطح سدیم خون شاخص مهمی برای تشخیص اختلالات آب و الکترولیت، عملکرد کلیه و وضعیت هورمونی است.
آزمایش سدیم اغلب بخشی از پنل الکترولیتها (Na, K, Cl, HCO₃) است و میتواند به تنهایی نیز درخواست شود.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
• Hyponatremia (کاهش سدیم):
کمآبی ناشی از اسهال، استفراغ، تعریق شدید
نارسایی کلیوی یا نارسایی احتقانی قلب
سندرم SIADH (افزایش هورمون ضد ادرار)
مصرف بیش از حد مایعات بدون الکترولیت
• Hypernatremia (افزایش سدیم):
کمآبی شدید یا دهیدراتاسیون
دیابت بیمزه (Diabetes insipidus)
مصرف زیاد سدیم یا داروهای مدر
• پایش بیماران ICU، دیابتی، کلیوی و قلبی
• بررسی تعادل مایعات در پیوند اعضا یا سوختگیهای شدید
• ارزیابی اثر داروهای مدر، هورمونی یا سدیمدار
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
- سدیم بیشترین یون خارج سلولی است و غلظت آن در سرم حدود 135- 145 mmol/L است.
- تعادل سدیم توسط کلیهها، هورمون آلدسترون، هورمون ضد ادرار (ADH) و فشار اسمزی خون کنترل میشود.
- کاهش سدیم معمولاً ناشی از از دست رفتن مایعات یا تجمع بیش از حد آب است.
- افزایش سدیم معمولاً ناشی از کمآبی، کاهش آب بدن یا مصرف سدیم زیاد است.
- اندازهگیری با الکترود یونی (IonSelective Electrode) یا روشهای رنگسنجی انجام میشود.
🚨 علائم بالینی مرتبط با سطح غیرطبیعی سدیم
- Hyponatremia :
سردرد، تهوع و استفراغ
ضعف و خستگی
تشنج، گیجی و در موارد شدید کما
کاهش فشار خون و شوک - Hypernatremia :
تشنگی شدید
خشکی مخاط و پوست
تحریکپذیری، گیجی و سردرگمی
تشنج و آسیب مغزی در موارد شدید
🔬 آزمایشهای مکمل
• Potassium, Chloride, Bicarbonate (پنل الکترولیتها)
• BUN و Creatinine (بررسی عملکرد کلیه)
• Urine sodium و Osmolality (برای تشخیص علت هیپوناترمی یا هیپرناترمی)
• ECG برای بررسی اثرات الکترولیتی بر قلب
• Blood gas (ارتباط با اختلالات اسیدباز)
🧍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
اختلال سدیم میتواند سریعاً باعث آسیب مغزی، تشنج و آریتمی قلبی شود، بهخصوص در بیماران کلیوی، ICU و کودکان یا سالمندان. اصلاح سریع و کنترل دقیق آن حیاتی است.
⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
• تشنج و آسیب مغزی
• نارسایی قلبی یا شوک
• آریتمی و خطر مرگ ناگهانی
• کاهش کیفیت زندگی و طولانی شدن بستری
🔺 عوامل افزایش کاذب سدیم
• هایپرهیدراتاسیون یا دهیدراتاسیون شدید
• نمونه همولیز شده یا لختهشده
• مصرف داروهای مدر یا سدیمدار
🔻 عوامل کاهش کاذب سدیم
• افزایش حجم مایعات بدن (سیروز، CHF)
• مصرف داروهای مدر یا SIADH
• نمونهگیری نادرست یا هپارین داخل سرم
📚 منابع
• Tietz Textbook of Clinical Chemistry
• Nelson Textbook of Pediatrics Electrolytes
• Harrison’s Principles of Internal Medicine Disorders of Electrolytes
• UpToDate “Sodium Disorders”
• Mayo Clinic Laboratories Sodium, Serum