🧪 نام آزمایش  :  Citrate
آزمایش سیترات (خون / ادرار)

📌 توضیح کلی آزمایش
آزمایش Citrate  برای اندازه‌گیری سطح سیترات انجام می‌شود که یک واسطه مهم در چرخه کربس (TCA) و همچنین یک مهارکننده طبیعی تشکیل سنگ‌های کلیوی است. سیترات عمدتاً از طریق کلیه‌ها دفع می‌شود و اندازه‌گیری آن به‌ویژه در ادرار 24 ساعته برای ارزیابی خطر تشکیل سنگ کلیه کاربرد دارد. کاهش سیترات ادراری (Hypocitraturia) یکی از عوامل مهم ایجاد سنگ‌های کلسیمی محسوب می‌شود.

📌 کاربردهای بالینی آزمایش
• ارزیابی خطر سنگ کلیه (به‌ویژه سنگ‌های کلسیم اگزالات و فسفات)
• بررسی بیماران با سابقه سنگ‌های عودکننده کلیوی
• بررسی اسیدوز متابولیک توبولی کلیه (RTA  نوع 1 و 2)
• پایش درمان با سیترات پتاسیم
• بررسی اختلالات تعادل اسیدباز
• کمک به افتراق علل هیپوکلسمی مرتبط با سنگ کلیه

⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
سیترات در کبد و سایر بافت‌ها در چرخه TCA تولید می‌شود و در کلیه‌ها فیلتر شده و به میزان قابل توجهی بازجذب می‌گردد.
در شرایط اسیدوز متابولیک، بازجذب توبولی سیترات افزایش یافته و دفع ادراری آن کاهش می‌یابد. کاهش سیترات باعث کاهش مهار کریستالیزاسیون کلسیم شده و خطر تشکیل سنگ کلیه را افزایش می‌دهد.
اندازه‌گیری سیترات معمولاً با روش‌های آنزیمی یا کروماتوگرافی روی ادرار 24 ساعته یا سرم انجام می‌شود.

🚨 علائم بالینی مرتبط با سطح غیرطبیعی Citrate
• سطح پایین ادراری:
 
تشکیل سنگ کلیه
 درد پهلو
 هماچوری
 عفونت‌های مکرر ادراری

• سطح بالا (نادر):
 
معمولاً بدون علامت
 گاهی همراه با آلکالوز متابولیک

🔬 آزمایش‌های مکمل
• Calcium (Urine & Serum)
• Oxalate (Urine)
• Uric acid
• pH  ادرار
• Creatinine clearance
• eGFR
• ABG  (بررسی اسیدباز)

🧍‍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
شناسایی زودهنگام هیپوسیتراتوری امکان اصلاح رژیم غذایی (افزایش مصرف مایعات، مرکبات) و درمان دارویی را فراهم می‌کند و از عود سنگ کلیه جلوگیری می‌نماید.

⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
• عود مکرر سنگ کلیه
• آسیب مزمن کلیه
• دردهای شدید و بستری مکرر
• افزایش خطر عفونت‌های ادراری

🔺 عواملی که باعث افزایش سطح سیترات می‌شوند
• آلکالوز متابولیک
• مصرف سیترات پتاسیم یا سدیم
• رژیم غذایی غنی از مرکبات
• بارداری

🔻 عواملی که باعث کاهش سطح سیترات می‌شوند
• اسیدوز متابولیک
• اسهال مزمن
• رژیم غذایی پرپروتئین حیوانی
• هیپوکالمی
• RTA  نوع 1

📚 منابع
• Tietz Textbook of Clinical Chemistry
• UpToDate  "Evaluation of nephrolithiasis"
• Harrison’s Principles of Internal Medicine
• Mayo Clinic Laboratories  Citrate, Urine
• Brenner & Rector’s The Kidney