🧪 آزمایش   :  ACTH (Adrenocorticotropic Hormone)

 هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک ACTH

📌 توضیح کلی آزمایش
هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH) یک هورمون پلی‌پپتیدی است که توسط سلول‌های کورتیکوتروپ در هیپوفیز قدامی تولید و ترشح می‌شود. این هورمون بخشی از محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) است. وظیفه اصلی ACTH تحریک قشر غده فوق‌کلیه (آدرنال) برای تولید و ترشح هورمون‌های استروئیدی، به ویژه کورتیزول، و در درجه‌های کمتر آلدوسترون و آندروژن‌های آدرنال (مانند( DHEA) است. اندازه‌گیری سطح ACTH  در خون، معمولاً همراه با کورتیزول، یک آزمایش تشخیصی اساسی و حیاتی برای افتراق بین علل مختلف سندرم کوشینگ (افزایش کورتیزول) و نارسایی آدرنال (کمبود کورتیزول) است.

📌 کاربردهای بالینی آزمایش

⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
ترشح ACTH تحت کنترل هورمون آزادکننده کورتیکوتروپین (CRH) از هیپوتالاموس است و توسط کورتیزول به صورت فیدبک منفی قوی مهار می‌شود. ACTH ترشحی ضربانی و دارای ریتم شبانه‌روزی (سیرکادین) مشخصی است : سطح آن در صبح زود (حدود ۶-۸ صبح) به اوج و در نیمه‌شب به حداقل می‌رسد. استرس (جراحی، عفونت، هیپوگلیسمی) می‌تواند به طور قوی ترشح ACTH را تحریک کند. نیمه‌عمر ACTH کوتاه است (حدود ۱۰ دقیقه). اندازه‌گیری آن حساس و مشکل است و نیاز به شرایط نمونه‌گیری دقیق دارد. آزمایش معمولاً با ایمونواسی بسیار حساس (مانند کمی لومینسانس) روی نمونه پلاسمای EDTA انجام می‌شود که باید سریع سانتریفیوژ و منجمد شود. نمونه‌گیری ترجیحاً در ساعت ۸ صبح انجام می‌شود و اغلب همزمان با کورتیزول خون درخواست می‌گردد.

🚨 علائم بالینی مرتبط با سطح غیرطبیعی ACTH

🔬 آزمایش‌های مکمل

🧍‍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
تشخیص صحیح و به‌موقع علت اختلال در محور HPA یک امر اورژانسی و نجات‌بخش است. در نارسایی حاد آدرنال (بحران آدیسونی) تشخیص سریع و درمان با هیدروکورتیزون و مایعات می‌تواند از مرگ بیمار جلوگیری کند. در سندرم کوشینگ، تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند از پیشرفت عوارض کشنده مانند عفونت‌های فرصت‌طلب، ترومبوآمبولی، پوکی استخوان شدید و بیماری‌های قلبی - عروقی جلوگیری نماید. همچنین افتراق دقیق منبع بیماری (هیپوفیز، آدرنال، اکتوپیک) برای انتخاب درمان صحیح (جراحی، رادیوتراپی، دارو) ضروری است.

⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام

🔺 عواملی که باعث مثبت کاذب یا افزایش سطح می‌شوند

🔻 عواملی که باعث منفی کاذب یا کاهش سطح می‌شوند

📚 منابع