🧪 نام آزمایش  :  CA-125   ( نوعی مارکر سرطانی)

(Cancer Antigen 125  – آنتی‌ژن سرطانی ۱۲۵)

📌 توضیح کلی آزمایش

CA-125  یک گلیکوپروتئین سرمی است که به‌عنوان یک مارکر توموری شناخته می‌شود. این آنتی‌ژن عمدتاً توسط سلول‌های اپی‌تلیال تخمدان ترشح می‌شود و در خون بیماران مبتلا به سرطان تخمدان افزایش می‌یابد. سطح CA-125 در مراحل اولیه سرطان تخمدان ممکن است طبیعی باشد، اما در مراحل پیشرفته معمولاً به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد.

📌 کاربردهای بالینی آزمایش

• پایش بیماران مبتلا به سرطان تخمدان پس از درمان.
• بررسی عود یا متاستاز سرطان تخمدان.
• کمک به تشخیص سرطان‌های رحم، لوله‌های فالوپ، و اندومتریوم.
• استفاده به‌عنوان مارکر مکمل در کنار سایر آزمایش‌ها.
• بررسی بیماران پرخطر با سابقه خانوادگی سرطان تخمدان.

⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش

• CA-125  یک گلیکوپروتئین است که توسط سلول‌های اپی‌تلیال تولید می‌شود.
• در شرایط طبیعی سطح آن در خون بسیار پایین است.
• در سرطان تخمدان، سلول‌های توموری مقدار بیشتری از این آنتی‌ژن را ترشح می‌کنند.
• آزمایش معمولاً با روش‌های Immunoassay (ELISA, Chemiluminescence) انجام می‌شود.

🚨 علائم بالینی مرتبط با CA-125 بالا

• وجود توده لگنی یا شکمی.
• درد یا فشار لگنی.
• نفخ یا افزایش حجم شکم.
• تغییر در عادات دفع یا ادرار.
• علائم متاستاز: درد استخوان، تنگی نفس، کاهش وزن.
• در برخی بیماران: بدون علامت، تنها با یافته آزمایشگاهی.

🔬 آزمایش‌های مکمل

• Ultrasound  یا  MRI :  بررسی توده‌های تخمدان یا لگن.
• CT Scan :  بررسی متاستازها.
• Biopsy :  نمونه‌برداری برای تشخیص قطعی سرطان.
• Other Tumor Markers (CEA, CA-19-9, HE4) :  بررسی تکمیلی.
• PET Scan :  بررسی فعالیت متابولیک تومورها.

🧍‍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام

تشخیص سریع افزایش CA-125 حیاتی است، زیرا می‌تواند به تشخیص زودهنگام عود یا متاستاز سرطان تخمدان کمک کند. درمان زودهنگام می‌تواند از پیشرفت بیماری و کاهش بقا جلوگیری کند.

⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام

• پیشرفت سرطان تخمدان به مراحل پیشرفته.
• افزایش خطر متاستاز به کبد، ریه، یا صفاق.
• افزایش مرگ‌ومیر.
• کاهش کیفیت زندگی بیماران.

🔺 عواملی که باعث مثبت کاذب می‌شوند

• بیماری‌های خوش‌خیم زنان (اندومتریوز، فیبروم).
• بیماری‌های کبدی یا ریوی.
• التهاب لگنی یا عفونت.
• خطای آزمایشگاهی یا نمونه‌گیری نامناسب.

🔻 عواملی که باعث منفی کاذب می‌شوند

• مرحله خیلی اولیه سرطان تخمدان.
• تومورهای با ترشح کم  CA-125 .
• مشکلات فنی در آزمایش.

📚 منابع

• UpToDate
• Mayo Clinic – CA-125 Testing Guidelines
• PubMed (CA-125 and Ovarian Cancer)
• Harrison’s Principles of Internal Medicine
• WHO Ovarian Cancer Protocols
• Journal of Clinical Oncology