🧪 نام آزمایش  :  PSA (Total PSA)

(Prostate-Specific Antigen - آنتی‌ژن اختصاصی پروستات)

📌 توضیح کلی آزمایش

آزمایش PSA برای اندازه‌گیری میزان آنتی‌ژن اختصاصی پروستات در خون انجام می‌شود. PSA یک پروتئین است که توسط سلول‌های اپی‌تلیال پروستات تولید می‌شود و نقش آن در مایع منی، تسهیل حرکت اسپرم‌هاست. در خون، سطح PSA می‌تواند در شرایط مختلف افزایش یابد، از جمله سرطان پروستات، هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات (BPH)، و التهاب پروستات (Prostatitis) .  این آزمایش یکی از مهم‌ترین ابزارهای غربالگری و پایش سرطان پروستات است.

📌 کاربردهای بالینی آزمایش

• غربالگری سرطان پروستات در مردان بالای ۵۰ سال یا افراد پرخطر.
• کمک به افتراق بین سرطان پروستات و بیماری‌های خوش‌خیم پروستات.
• پایش بیماران پس از درمان سرطان پروستات (جراحی یا رادیوتراپی).
• بررسی اثربخشی درمان‌های دارویی یا هورمونی.
• کمک به تصمیم‌گیری در مورد نیاز به بیوپسی پروستات.

⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش

• PSA  توسط سلول‌های اپی‌تلیال پروستات تولید می‌شود.
• در شرایط طبیعی، مقدار کمی PSA وارد خون می‌شود.
• در سرطان پروستات، نفوذ PSA به خون افزایش می‌یابد.
• سطح PSA تحت تأثیر سن، حجم پروستات و التهاب قرار می‌گیرد.
• آزمایش معمولاً با روش‌های Immunoassay (ELISA, Chemiluminescence) انجام می‌شود.

🚨 علائم بالینی مرتبط با PSA بالا

• تکرر ادرار.
• ضعف جریان ادرار.
• هماچوری (وجود خون در ادرار).
• درد لگن یا کمر در مراحل پیشرفته سرطان.
• در برخی بیماران : بدون علامت، تنها با یافته آزمایشگاهی.

🔬 آزمایش‌های مکمل

• Free PSA :  بررسی نسبت Free/Total برای افتراق بین BPH و سرطان.
• Digital Rectal Exam (DRE) :  بررسی بالینی پروستات.
• Transrectal Ultrasound (TRUS) :  بررسی ساختار پروستات.
• Biopsy :  نمونه‌برداری برای تشخیص قطعی سرطان.
• MRI  یا  CT :  بررسی مراحل پیشرفته و متاستاز.

🧍‍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام

تشخیص سریع افزایش PSA حیاتی است، زیرا می‌تواند به تشخیص زودهنگام سرطان پروستات کمک کند. درمان زودهنگام با جراحی یا رادیوتراپی می‌تواند از پیشرفت بیماری و متاستاز جلوگیری کند.

⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام

• پیشرفت سرطان پروستات به مراحل پیشرفته.
• افزایش خطر متاستاز به استخوان‌ها و سایر اندام‌ها.
• افزایش مرگ‌ومیر.
• کاهش کیفیت زندگی بیماران.

🔺 عواملی که باعث مثبت کاذب می‌شوند

• هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات  (BPH) .
• التهاب پروستات  (Prostatitis) .
• دستکاری پروستات (معاینه، بیوپسی، کاتترگذاری).
• فعالیت جنسی یا ورزش شدید قبل از آزمایش.

🔻 عواملی که باعث منفی کاذب می‌شوند

• مرحله اولیه سرطان پروستات.
• تومورهای با ترشح کم  PSA .
• مصرف داروهای خاص (مانند فیناستراید).
• مشکلات فنی در آزمایش.

📚 منابع

• UpToDate
• Mayo Clinic – PSA Testing Guidelines
• PubMed (PSA and Prostate Cancer)
• Harrison’s Principles of Internal Medicine
• WHO Prostate Cancer Protocols
• Journal of Urology