🧪 نام آزمایش : Calcitonin(هورمون کلسی تونین )
(کلسی‌تونین – هورمون پپتیدی تیروئیدی)
📌 توضیح کلی آزمایش
کلسی‌تونین یک هورمون پپتیدی است که توسط سلول‌های C تیروئید ترشح می‌شود. این هورمون نقش مهمی در تنظیم سطح کلسیم خون دارد و با مهار فعالیت استئوکلاست‌ها باعث کاهش آزادسازی کلسیم از استخوان‌ها می‌شود. آزمایش کلسی‌تونین بیشتر به‌عنوان یک مارکر توموری برای تشخیص و پایش کارسینوم مدولاری تیروئید (MTC) استفاده می‌شود.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
- تشخیص اولیه کارسینوم مدولاری تیروئید.
- پایش بیماران پس از جراحی تیروئید برای بررسی عود بیماری.
- غربالگری افراد با سابقه خانوادگی MTC یا سندرم‌های MEN2 .
- بررسی توده‌های تیروئیدی مشکوک.
- کمک به افتراق بین انواع سرطان تیروئید.
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
- کلسی‌تونین توسط سلول‌های پارافولیکولار (C cells) تیروئید تولید می‌شود.
- این هورمون با مهار فعالیت استئوکلاست‌ها باعث کاهش برداشت کلسیم از استخوان می‌شود.
- اثر آن در تنظیم کلسیم خون نسبت به هورمون پاراتیروئید (PTH) کمتر است.
- در شرایط طبیعی، سطح کلسی‌تونین خون پایین است.
- افزایش سطح کلسی‌تونین معمولاً نشانه وجود تومورهای تیروئیدی (به‌ویژه MTC) است.
🚨 علائم بالینی مرتبط با Calcitonin بالا
- وجود توده تیروئید.
- اسهال مزمن (در بیماران مبتلا به MTC).
- گرگرفتگی و علائم شبه‌کارسینوئید.
- علائم ناشی از متاستاز : درد استخوان، ضعف عمومی.
🔬 آزمایش‌های مکمل
- Thyroid Ultrasound : بررسی توده‌های تیروئید.
- Fine Needle Aspiration (FNA) : نمونه‌برداری از توده تیروئید.
- CEA (Carcinoembryonic Antigen) : مارکر مکمل برای MTC .
- Genetic Testing (RET mutation) : بررسی سندرم MEN2 .
- CT/MRI : بررسی متاستازهای احتمالی.
🧍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
تشخیص سریع افزایش کلسی‌تونین حیاتی است، زیرا می‌تواند به تشخیص زودهنگام کارسینوم مدولاری تیروئید کمک کند. درمان زودهنگام با جراحی کامل تیروئید می‌تواند از پیشرفت بیماری و متاستاز جلوگیری کند.
⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
- پیشرفت کارسینوم مدولاری تیروئید به سمت متاستاز.
- افزایش خطر مرگ‌ومیر.
- کاهش کیفیت زندگی بیماران.
- افزایش هزینه‌های درمانی و نیاز به درمان‌های تهاجمی‌تر.
🔺 عواملی که باعث مثبت کاذب می‌شوند
- مصرف داروهای مهارکننده پمپ پروتون (PPI) .
- بیماری‌های کلیوی.
- سایر تومورهای نورواندوکرین.
- التهاب تیروئید.
🔻 عواملی که باعث منفی کاذب می‌شوند
- مرحله اولیه بیماری (قبل از افزایش قابل‌تشخیص کلسی‌تونین).
- خطای آزمایشگاهی یا نمونه‌گیری نامناسب.
- تومورهای با ترشح کم کلسی‌تونین.
📚 منابع
- UpToDate
- Mayo Clinic – Calcitonin Testing Guidelines
- PubMed (Calcitonin and Medullary Thyroid Carcinoma)
- Harrison’s Principles of Internal Medicine
- WHO Thyroid Cancer Protocols
- Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism