🧪 نام آزمایش : کوانتي فرون –(تشخیص عفونت باکتری سل )
(Quantiferon-TB Gold – QFTB)
📌 توضیح کلی آزمایش
آزمایش QFTB یک آزمایش ایمونولوژیک مدرن برای تشخیص عفونت با Mycobacterium tuberculosis است. این آزمایش بر پایه اندازه‌گیری اینترفرون-گاما (IFN-γ) ترشح‌شده توسط سلول‌های T در پاسخ به آنتی‌ژن‌های اختصاصی مایکوباکتریوم انجام می‌شود. برخلاف آزمایش پوستی مانتو (TST)، این آزمایش تحت تأثیر واکسیناسیون BCG یا بیشتر مایکوباکتری‌های غیرتوبرکلوزی قرار نمی‌گیرد و اختصاصیت بالاتری دارد.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
- تشخیص عفونت نهفته (latent TB infection) .
- کمک به تشخیص سل فعال همراه با سایر آزمایش‌ها.
- غربالگری کارکنان بهداشتی یا افراد پرخطر.
- بررسی بیماران با تماس نزدیک با فرد مبتلا به سل.
- جایگزین یا مکمل آزمایش پوستی مانتو در شرایط خاص.
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
- سلول‌های T در بدن فرد آلوده به M. tuberculosis در مواجهه با آنتی‌ژن‌های اختصاصی (ESAT-6, CFP-10, TB7.7) فعال می‌شوند.
- این سلول‌ها اینترفرون-گاما (IFN-γ) ترشح می‌کنند.
- در QFTB، میزان IFN-γ در پلاسما اندازه‌گیری می‌شود.
- نتیجه مثبت نشان‌دهنده تماس ایمنی با مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است.
🚨 علائم بالینی مرتبط با آزمایش مثبت
- در عفونت نهفته: معمولاً بدون علامت.
- در سل فعال: سرفه مزمن، تب، تعریق شبانه، کاهش وزن، خستگی.
🔬 آزمایش‌های مکمل
- TST (Mantoux test) : آزمایش پوستی کلاسیک.
- کشت خلط یا PCR : برای تشخیص سل فعال.
- عکس قفسه سینه (X-ray) : بررسی ضایعات ریوی.
- GeneXpert MTB/RIF : بررسی مقاومت دارویی.
🧍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
تشخیص سریع عفونت نهفته می‌تواند از پیشرفت بیماری به سل فعال جلوگیری کند. درمان زودهنگام افراد پرخطر (مثل بیماران HIV مثبت یا دریافت‌کنندگان داروهای سرکوبگر ایمنی) حیاتی است.
⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
- پیشرفت عفونت نهفته به سل فعال.
- انتقال بیماری به اطرافیان.
- افزایش خطر مرگ‌ومیر.
- هزینه‌های درمانی سنگین و بستری طولانی‌مدت.
🔺 عواملی که باعث مثبت کاذب می‌شوند
- به‌ندرت : واکنش‌های غیر اختصاصی ایمنی.
🔻 عواملی که باعث منفی کاذب می‌شوند
- نقص ایمنی (HIV، مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی).
- مرحله اولیه عفونت.
- خطای نمونه‌گیری یا نگهداری نامناسب خون.
📚 منابع
- UpToDate
- CDC Tuberculosis Guidelines
- Mayo Clinic
- PubMed
- Harrison’s Principles of Internal Medicine
- WHO TB Testing Protocols
- Journal of Clinical Microbiology