🩸 پانکراتیت مزمن یا التهاب مزمن لوزالمعده

Chronic Pancreatitis

📘 معرفی بیماری

پانکراتیت مزمن یک بیماری التهابی طولانی‌مدت در لوزالمعده (پانکراس) است که منجر به تخریب تدریجی بافت پانکراس، فیبروز و کاهش عملکرد آن می‌شود. این بیماری معمولاً با درد شکمی مزمن و اختلال در هضم و جذب مواد غذایی همراه است و در نهایت می‌تواند باعث دیابت و نارسایی پانکراس گردد.

🌍 شیوع و اهمیت

• شیوع کمتر از پانکراتیت حاد، اما بار بالینی و اقتصادی بیشتری دارد.
• بیشتر در مردان و افراد با مصرف طولانی‌مدت الکل دیده می‌شود.
• اهمیت بالینی: منجر به سوءتغذیه، دیابت و افزایش خطر سرطان پانکراس می‌شود.

⚠️ نشانه‌ها و علائم

• درد شکمی مزمن (اغلب در قسمت فوقانی شکم و منتشر به پشت).
• کاهش وزن و سوء تغذیه.
• اسهال چرب (Steatorrhea) به دلیل سوءجذب چربی‌ها.
• تهوع و استفراغ.
• دیابت ثانویه به دلیل تخریب سلول‌های جزایر لانگرهانس.

🩺 توضیح بالینی بیماری

در پانکراتیت مزمن، التهاب مداوم باعث فیبروز و تخریب بافت پانکراس می‌شود. این تغییرات منجر به کاهش ترشح آنزیم‌های گوارشی و انسولین می‌گردد. شایع‌ترین علت، مصرف طولانی‌مدت الکل است. سایر علل شامل هایپرلیپیدمی، انسداد مجرای پانکراس، و اختلالات ژنتیکی (مانند فیبروز کیستیک) هستند.

🔬 علت‌های اصلی

• مصرف طولانی‌مدت الکل.
• هایپرلیپیدمی (تری‌گلیسرید بالا).
• انسداد مجرای پانکراس (سنگ یا تومور).
• اختلالات ژنتیکی (فیبروز کیستیک).
• پانکراتیت حاد مکرر.

🛡️ راه‌های پیشگیری

• اجتناب از مصرف الکل.
• کنترل سطح چربی خون.
• درمان سریع پانکراتیت حاد برای جلوگیری از مزمن شدن.
• پایش بیماران با بیماری‌های ژنتیکی یا زمینه‌ای.

🔬 آزمایش‌ها و تشخیص

آزمایش	یافته‌ها
آنزیم‌های پانکراس	ممکن است طبیعی یا کمی افزایش یافته باشند
آزمایش‌های مدفوع	کاهش آنزیم‌های پانکراس، سوءجذب چربی‌ها
تصویربرداری (CT/MRI)	فیبروز، کلسیفیکاسیون پانکراس
ERCP/MRCP	بررسی انسداد مجرای پانکراس
آزمایش‌های قند خون	دیابت ثانویه

💊 درمان

• قطع مصرف الکل و سیگار.
• آنزیم‌های پانکراس خوراکی :  برای بهبود هضم و جذب.
• داروهای ضد درد :  برای کنترل درد مزمن.
• انسولین یا داروهای ضد دیابت :  در موارد دیابت ثانویه.
• جراحی یا اندوسکوپی :  برای رفع انسداد مجرای پانکراس.
• رژیم غذایی :  پرکالری، کم‌چرب و غنی از ویتامین‌ها.

⚠️ عوارض و آینده بیماری

• سوءتغذیه و کاهش وزن شدید.
• دیابت ثانویه.
• افزایش خطر سرطان پانکراس.
• نارسایی کامل پانکراس.
• پیش‌آگهی: وابسته به علت زمینه‌ای و پایبندی به درمان؛ در بیماران الکلی معمولاً ضعیف‌تر است.

📚 منابع علمی

• Mayo Clinic – Chronic Pancreatitis
• UpToDate Clinical Database
• WHO Gastroenterology Guidelines