🩸 سندرم تخمدان پلی‌کیستیک

Polycystic Ovary Syndrome  (PCOS)   

📘 معرفی بیماری

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) یک اختلال شایع غدد درون‌ریز در زنان سن باروری است که با اختلال تخمک‌گذاری، افزایش هورمون‌های مردانه (آندروژن‌ها) و وجود کیست‌های متعدد در تخمدان‌ها مشخص می‌شود. این بیماری می‌تواند باعث ناباروری، اختلالات قاعدگی و مشکلات متابولیک شود.

🌍 شیوع و اهمیت

• شیوع جهانی: حدود ۶ تا ۱۰٪ زنان در سن باروری.
• یکی از شایع‌ترین علل ناباروری ناشی از اختلال تخمک‌گذاری.
• اهمیت بالینی: علاوه بر مشکلات باروری، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲، چاقی و بیماری‌های قلبی- عروقی را افزایش می‌دهد.

⚠️ نشانه‌ها و علائم

• قاعدگی نامنظم یا قطع قاعدگی.
• ناباروری.
• پرمویی (Hirsutism) در صورت و بدن.
• آکنه و پوست چرب.
• ریزش مو به الگوی مردانه.
• افزایش وزن یا چاقی شکمی.
• در سونوگرافی : وجود کیست‌های متعدد کوچک در تخمدان‌ها.

🩺 توضیح بالینی بیماری

در PCOS، اختلال در محور هیپوتالاموس- هیپوفیز - تخمدان باعث افزایش ترشح LH و کاهش نسبی FSH می‌شود. این تغییرات منجر به افزایش تولید آندروژن‌ها در تخمدان و اختلال در رشد فولیکول‌ها می‌گردد. فولیکول‌های نابالغ به‌صورت کیست‌های کوچک در تخمدان باقی می‌مانند و تخمک‌گذاری مختل می‌شود. علاوه بر این، مقاومت به انسولین نقش مهمی در پاتوفیزیولوژی PCOS  دارد و باعث افزایش خطر دیابت و سندرم متابولیک می‌شود.

🔬 علت‌های اصلی

• عوامل ژنتیکی و خانوادگی.
• اختلال در محور هیپوتالاموس- هیپوفیز - تخمدان.
• مقاومت به انسولین و هایپرینسولینمی.
• عوامل محیطی: چاقی، سبک زندگی ناسالم.

🛡️ راه‌های پیشگیری

• کنترل وزن و اجتناب از چاقی.
• رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم.
• پایش منظم قاعدگی و مراجعه به پزشک در صورت اختلال.
• غربالگری دیابت و فشار خون در زنان مبتلا.

🔬 آزمایش‌ها و تشخیص

آزمایش	یافته‌ها
هورمون‌ها	افزایش LH، افزایش آندروژن‌ها، کاهش نسبی FSH
آزمایش‌های متابولیک	مقاومت به انسولین، افزایش قند خون
سونوگرافی	تخمدان‌های بزرگ با کیست‌های متعدد کوچک
معیارهای تشخیصی	معیار روتردام :  ۲ مورد از ۳ (اختلال تخمک‌گذاری، هایپرآندروژنیسم، تخمدان پلی‌کیستیک)

💊 درمان

• تغییر سبک زندگی :  کاهش وزن، رژیم غذایی سالم، ورزش منظم.
• داروهای تنظیم قاعدگی :  قرص‌های ضدبارداری ترکیبی برای تنظیم سیکل و کاهش آندروژن‌ها.
• داروهای باروری :  کلومیفن یا لتروزول برای تحریک تخمک‌گذاری.
• داروهای کاهش مقاومت به انسولین :  متفورمین.
• درمان‌های زیبایی :  لیزر یا دارو برای پرمویی و آکنه.

⚠️ عوارض و آینده بیماری

• ناباروری.
• دیابت نوع ۲ و سندرم متابولیک.
• افزایش خطر بیماری‌های قلبی - عروقی.
• مشکلات روانی مانند افسردگی و اضطراب.
• پیش‌آگهی: با درمان مناسب و تغییر سبک زندگی، بسیاری از بیماران می‌توانند علائم را کنترل کرده و باروری خود را حفظ کنند.

📚 منابع علمی

• Mayo Clinic – Polycystic Ovary Syndrome
• UpToDate Clinical Database
• WHO Endocrinology Guidelines