🫁 بیماری سل

 Tuberculosis – TB

📘 توضیح کلی

سل یک بیماری عفونی مزمن است که توسط مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد می‌شود. این باکتری عمدتاً ریه‌ها را درگیر می‌کند اما می‌تواند سایر اندام‌ها مانند استخوان، کلیه و مغز را نیز مبتلا سازد. سل یکی از قدیمی‌ترین بیماری‌های شناخته‌شده بشر است و همچنان یکی از مهم‌ترین تهدیدهای سلامت عمومی در جهان محسوب می‌شود.

🌍 همه‌گیرشناسی

• حدود ۱۰ میلیون نفر در جهان هر سال به سل مبتلا می‌شوند.
• سالانه بیش از ۱.۵ میلیون نفر بر اثر سل جان خود را از دست می‌دهند.
• در ایران، سل هنوز در برخی مناطق (به‌ویژه مرزی) شیوع دارد.
• عوامل خطر:   HIV/AIDS ، سوءتغذیه، دیابت، مصرف دخانیات، شرایط زندگی شلوغ و کم‌بهداشت.

⚠️ علائم بالینی

• سرفه مزمن (بیش از ۳ هفته).
• خلط خونی یا چرکی.
• تب خفیف و تعریق شبانه.
• کاهش وزن و بی‌اشتهایی.
• ضعف و خستگی مزمن.
• در سل خارج‌ریوی: علائم بسته به اندام درگیر (مثلاً درد استخوان، اختلال کلیوی، مننژیت).

🧪 علت‌های بروز بیماری

• عفونت با مایکوباکتریوم توبرکلوزیس.
• انتقال از طریق هوا (قطرات تنفسی هنگام سرفه یا عطسه).
• تماس نزدیک و طولانی‌مدت با فرد مبتلا.
• ضعف سیستم ایمنی (HIV، داروهای سرکوب‌کننده ایمنی).

🛡️ راه‌های پیشگیری

• واکسیناسیون BCG در نوزادان.
• تشخیص و درمان سریع بیماران مبتلا.
• تهویه مناسب در محیط‌های شلوغ.
• استفاده از ماسک در تماس با بیماران.
• پایش افراد پرخطر (HIV مثبت، دیابت، سوءتغذیه).

🔬 نحوه تشخیص بیماری و آزمایش های تشخیصی

نوع آزمایش	کاربرد
آزمایش پوستی مانتو  (PPD)	بررسی حساسیت به مایکوباکتریوم
آزمایش خون (IGRA)	تشخیص عفونت نهفته سل
عکس قفسه سینه	مشاهده ضایعات ریوی
کشت خلط	شناسایی باکتری سل
PCR و آزمایش مولکولی	تشخیص سریع و بررسی مقاومت دارویی

💊 درمان بیماری

• درمان استاندارد :  ترکیب چند دارو به مدت طولانی (۶ ماه یا بیشتر).
  • ایزونیازید  (INH) .
  • ریفامپین  (RIF) .
  • اتامبوتول  (EMB) .
  • پیرازینامید  (PZA) .
• سل مقاوم به دارو  (MDR-TB) :  نیازمند داروهای جدید و طولانی‌تر.
• مراقبت حمایتی :  تغذیه مناسب، پایش عوارض دارو، درمان بیماری‌های زمینه‌ای.

⚠️ عوارض و پیش‌آگهی

• تخریب دائمی بافت ریه.
• انتشار به سایر اندام‌ها (سل خارج‌ریوی).
• مقاومت دارویی  (MDR-TB, XDR-TB)  .
• مرگ‌ومیر بالا در بیماران درمان‌نشده یا مبتلایان به  HIV .
• پیش‌آگهی: با درمان کامل، بیشتر بیماران بهبود می‌یابند اما نیازمند پایش دقیق هستند.

📚 منابع اطلاعاتی

• World Health Organization – Tuberculosis
• CDC – Tuberculosis
• UpToDate Clinical Database