نام آزمایش : C4
(Complement Component 4)
توضیح کلی آزمایش
آزمایش C4 برای اندازه‌گیری غلظت جزء چهارم کمپلمان در خون انجام می‌شود. C4 یکی از اجزای مسیر کلاسیک کمپلمان است و نقش مهمی در پاسخ ایمنی، التهاب و حذف عوامل بیماری‌زا دارد. این آزمایش معمولاً همراه با C3 و CH50 برای بررسی کامل عملکرد سیستم کمپلمان درخواست می‌شود.
کاربردهای بالینی آزمایش
- بررسی بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس
- بررسی التهاب مزمن یا فعال
- بررسی نقص‌های مادرزادی کمپلمان
- پایش بیماری‌های کلیوی مانند نفریت لوپوسی
- بررسی واسکولیت یا بیماری‌های روماتیسمی
- بررسی عفونت‌های مکرر یا غیرمعمول
- بررسی آنژیوادم ارثی یا اکتسابی
فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
C4 در کبد تولید می‌شود و در مسیر کلاسیک کمپلمان فعال می‌شود. در بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس، C4 مصرف می‌شود و سطح آن کاهش می‌یابد. در برخی شرایط التهابی یا عفونت‌های حاد، سطح آن ممکن است افزایش یابد. کاهش همزمان C3 و C4 معمولاً نشانه‌ای از فعال شدن مسیر کلاسیک کمپلمان است.
علائم بالینی مرتبط با کاهش غلظت C4 در خون
- راش پروانه‌ای یا علائم لوپوس
- ادم یا پروتئینوری در بیماری‌های کلیوی
- تب، درد مفاصل یا ضعف عمومی
- عفونت‌های مکرر باکتریایی
- علائم واسکولیت یا التهاب عروقی
- حملات آنژیوادم بدون علت مشخص
- علائم گلومرولونفریت یا نفریت لوپوسی
آزمایش‌های مکمل
- C3 و CH50 برای بررسی کامل مسیر کمپلمان
- C1 Inhibitor برای بررسی آنژیوادم ارثی
- ANA و Anti-dsDNA برای بررسی لوپوس
- بررسی عملکرد کلیوی (Cr, BUN و پروتئین ادرار)
- CBC و ESR برای بررسی التهاب
- آزمایش های ایمونولوژیک برای بیماری‌های خودایمنی
- بررسی ایمونوگلوبولین‌ها و آنتی‌بادی‌های خاص
- تصویربرداری کلیه یا مفاصل در موارد خاص
- بررسی سابقه خانوادگی بیماری‌های کمپلمان
ضرورت تشخیص زودهنگام
تشخیص زودهنگام کاهش C4 می‌تواند به شناسایی بیماری‌های خودایمنی یا نقص ایمنی کمک کند و از آسیب کلیوی، التهاب مزمن، یا حملات آنژیوادم جلوگیری کند. درمان مناسب می‌تواند روند بیماری را کنترل کرده و کیفیت زندگی را حفظ کند.
عوارض تشخیص دیرهنگام
- آسیب کلیوی یا نارسایی مزمن
- پیشرفت بیماری‌های خودایمنی
- حملات شدید آنژیوادم
- عفونت‌های مکرر و مقاوم
- بستری‌های مکرر یا طولانی‌مدت
- کاهش کیفیت زندگی
- نیاز به درمان‌های ایمونولوژیک شدید
عواملی که باعث کاهش غلظت C4 در خون می‌شوند
- لوپوس یا بیماری‌های خودایمنی
- گلومرولونفریت فعال
- آنژیوادم ارثی یا اکتسابی
- نقص مادرزادی در مسیر کمپلمان
- مصرف کمپلمان در عفونت‌های شدید
عواملی که باعث افزایش غلظت C4 در خون می‌شوند
- التهاب حاد یا عفونت باکتریایی
- مصرف داروهای ضدالتهاب
- بارداری یا شرایط فیزیولوژیک خاص
- بیماری‌های مزمن با التهاب خفیف
- خطای آزمایشگاهی یا نمونه‌گیری پس از درمان
منابع
- UpToDate
- Lab Tests Online
- Mayo Clinic
- PubMed
- CDC Guidelines on Autoimmune Disease
- Harrison’s Principles of Internal Medicine
- Journal of Clinical Immunology
- WHO Immunodeficiency Surveillance
- American College of Rheumatology