🌾 بیماری سلیاک
Celiac Disease
📘 توضیح کلی
بیماری سلیاک یک اختلال خودایمنی مزمن است که در آن مصرف گلوتن (پروتئین موجود در گندم، جو و چاودار) باعث تحریک سیستم ایمنی و آسیب به مخاط روده باریک می‌شود. این آسیب منجر به سوءجذب مواد مغذی و بروز علائم گوارشی و خارج‌گوارشی می‌گردد. سلیاک یک بیماری مادام‌العمر است و تنها درمان مؤثر آن رژیم غذایی بدون گلوتن است.
🌍 همه‌گیرشناسی
- شیوع جهانی حدود ۱٪ جمعیت است.
- در ایران نیز موارد سلیاک در حال افزایش و بیشتر در کودکان و زنان دیده می‌شود.
- بسیاری از بیماران تشخیص داده نمی‌شوند یا با تأخیر تشخیص می‌گیرند.
- ارتباط قوی با بیماری‌های خودایمنی دیگر مانند دیابت نوع ۱ و تیروئیدیت هاشیموتو.
⚠️ علائم بالینی
- گوارشی : اسهال مزمن، نفخ، درد شکمی، کاهش وزن، سوءجذب.
- خارج‌گوارشی : کم‌خونی فقر آهن، پوکی استخوان، تاخیر رشد در کودکان.
- خستگی مزمن.
- بثورات پوستی (Dermatitis herpetiformis) .
- ناباروری یا مشکلات قاعدگی در زنان.
🧪 علت‌های بروز بیماری
- مصرف گلوتن در افراد ژنتیکی مستعد HLA-DQ2) و (HLA-DQ8 .
- واکنش خودایمنی علیه مخاط روده باریک.
- عوامل محیطی و عفونت‌های ویروسی ممکن است محرک باشند.
🛡️ راه‌های پیشگیری
- پیشگیری کامل ممکن نیست، اما تشخیص زودهنگام و رعایت رژیم بدون گلوتن از عوارض جلوگیری می‌کند.
- غربالگری در افراد پرخطر (خانواده درجه اول بیماران، مبتلایان به بیماری‌های خودایمنی).
🔬 نحوه تشخیص بیماری و آزمایش های تشخیصی
|
نوع آزمایش
|
کاربرد
|
|
آنتی‌بادی ضد ترانس‌گلوتامیناز (Anti-tTG IgA)
|
تست اولیه غربالگری
|
|
آنتی‌بادی ضد اندومیزیوم (EMA)
|
تأیید تشخیص
|
|
آزمایش ژنتیک (HLA-DQ2/DQ8)
|
بررسی استعداد ژنتیکی
|
|
بیوپسی روده باریک
|
مشاهده آسیب پرزهای روده
|
|
آزمایش خون
|
بررسی کم‌خونی و کمبود ویتامین‌ها
|
💊 درمان بیماری
- رژیم غذایی بدون گلوتن مادام‌العمر : حذف گندم، جو، چاودار و محصولات حاوی آن‌ها.
- مصرف غذاهای طبیعی بدون گلوتن (برنج، ذرت، سیب‌زمینی).
- مکمل‌های آهن، کلسیم، ویتامین D و B12 در صورت کمبود.
- پایش منظم رشد در کودکان و تراکم استخوان در بزرگسالان.
⚠️ عوارض و پیش‌آگهی
- سوءجذب مزمن و کمبودهای تغذیه‌ای.
- پوکی استخوان و شکستگی‌ها.
- افزایش خطر برخی سرطان‌های روده کوچک و لنفوم.
- پیش‌آگهی : با رعایت رژیم بدون گلوتن، بیماران می‌توانند زندگی طبیعی داشته باشند.
📚 منابع اطلاعاتی
- Celiac Disease Foundation
- Mayo Clinic – Celiac Disease
- UpToDate Clinical Database