نام آزمایش : GH Suppression Test
توضیح کلی
آزمایش سرکوب هورمون رشد (Growth Hormone Suppression Test) یک آزمون عملکردی برای بررسی توانایی بدن در مهار ترشح GH در پاسخ به افزایش گلوکز خون است. این آزمایش عمدتاً برای تشخیص آکرومگالی یا ژیگانتیسم استفاده می‌شود، شرایطی که در آن ترشح GH به‌صورت غیرقابل کنترل و مستقل از تنظیم فیزیولوژیک افزایش یافته است. در افراد سالم، افزایش گلوکز باعث مهار ترشح GH می‌شود، اما در بیماران مبتلا به آکرومگالی، این سرکوب اتفاق نمی‌افتد.
فیزیولوژی GH و مکانیسم سرکوب
GH توسط هیپوفیز قدامی ترشح می‌شود و تحت کنترل دو عامل اصلی قرار دارد: GHRH (محرک) و سوماتوستاتین (مهارکننده). در شرایط طبیعی، افزایش گلوکز خون باعث تحریک سوماتوستاتین و در نتیجه کاهش ترشح GH می‌شود. در آکرومگالی، این مکانیسم بازخوردی مختل شده و GH به‌طور مداوم بالا باقی می‌ماند، حتی پس از بار گلوکز.
کاربردهای بالینی تست
- تشخیص آکرومگالی در بزرگسالان با علائم بالینی مشکوک
- تشخیص ژیگانتیسم در کودکان با رشد بیش از حد
- پایش پاسخ به درمان در بیماران تحت جراحی یا داروهای ضد GH
- افتراق بین افزایش GH فیزیولوژیک و پاتولوژیک
- بررسی عملکرد محور هیپوتالاموس- هیپوفیز در موارد تومور یا اختلالات ساختاری
روش انجام تست
- بیمار باید ناشتا باشد (حداقل ۸ ساعت)
- ابتدا سطح پایه GH اندازه‌گیری می‌شود
- سپس ۷۵ تا ۱۰۰ گرم گلوکز خوراکی داده می‌شود
- سطح GH در فواصل ۳۰، ۶۰، ۹۰ و ۱۲۰ دقیقه پس از مصرف گلوکز اندازه‌گیری می‌شود
- در افراد سالم، GH باید به کمتر از ۱ نانوگرم بر میلی لیتربرسد
- در بیماران مبتلا به آکرومگالی، سطح GH باقی می‌ماند یا حتی افزایش می‌یابد
علائم بالینی آکرومگالی و ژیگانتیسم
در بزرگسالان (آکرومگالی):
- بزرگ شدن دست‌ها و پاها
- تغییرات چهره (فک برجسته، بینی پهن، پیشانی برجسته)
- تعریق زیاد
- سردرد و اختلال بینایی
- درد مفاصل
- دیابت یا مقاومت به انسولین
- فشار خون بالا
- اختلالات قلبی مانند کاردیومیوپاتی
در کودکان (ژیگانتیسم):
- رشد بیش از حد قد و اندام‌ها
- بلوغ تأخیری
- سردرد و اختلال بینایی
- افزایش وزن
- اختلالات روانی و اجتماعی
آزمایش‌های مکمل
- IGF-1 برای بررسی سطح پایدار GH
- MRI هیپوفیز برای بررسی آدنوم
- آزمایش های تیروئیدی، آدرنال و گناد برای بررسی عملکرد سایر محورهای هیپوفیزی
- آزمایش تحمل گلوکز برای بررسی دیابت همراه
- بررسی سطح پرولاکتین در موارد آدنوم ترکیبی
ضرورت تشخیص زودهنگام
تشخیص زودهنگام آکرومگالی می‌تواند از بروز عوارض جدی مانند دیابت، بیماری قلبی، فشار خون بالا، و اختلالات مفصلی جلوگیری کند. درمان زودهنگام با جراحی، دارو یا پرتودرمانی می‌تواند کیفیت زندگی بیمار را به‌طور قابل توجهی بهبود بخشد. در کودکان، تشخیص ژیگانتیسم قبل از بسته شدن صفحات رشد حیاتی است.
عوارض تشخیص دیرهنگام
- تغییرات غیرقابل برگشت در استخوان و بافت نرم
- دیابت مقاوم به درمان
- نارسایی قلبی
- اختلالات بینایی دائمی
- آرتروز شدید
- افزایش خطر سرطان کولون
- ناتوانی اجتماعی و روانی
- در کودکان، قد بسیار بلند و ناهنجاری‌های اسکلتی
عوامل افزایش‌دهنده سطح GH
- آدنوم هیپوفیز
- مقاومت به سوماتوستاتین
- مصرف داروهای دوپامین‌اگونیست
- استرس فیزیولوژیک
- هیپوگلیسمی
- خواب عمیق
- آنورکسیا نروزا
عوامل کاهش‌دهنده سطح GH
- افزایش گلوکز خون
- مصرف سوماتوستاتین یا آنالوگ‌های آن
- درمان با داروهای ضد GH مانند پگ‌ویسومانت
- جراحی موفق آدنوم هیپوفیز
- پرتودرمانی مؤثر
- افزایش سن
منابع :
- UpToDate
- Lab Tests Online
- Mayo Clinic
- PubMed
- Endocrine Society Guidelines
- Harrison’s Principles of Internal Medicine
- American Association of Clinical Endocrinologists (AACE)