پروستات چیست ، چرا بزرگ می ‌ شود و چه آزمایش ‌ هایی برای بررسی آن انجام می ‌ شود ؟

پروستات غده ‌ای است کوچک ، به اندازه تقریبی یک گردو ، که در بدن همه مردان وجود دارد  . این غده درست در زیر مثانه قرار دارد و بخش ابتدایی مجرای ادرار (که ادرار را از مثانه به سمت بیرون هدایت می ‌ کند) از میان آن عبور می ‌ کند . نقش اصلی پروستات در بدن مردان ، تولید بخشی از مایع منی است که اسپرم را در هنگام انزال محافظت و تغذیه می ‌ کند .

پروستات از دوران بلوغ شروع به رشد می ‌ کند و با افزایش سن ، در بسیاری از مردان بزرگ ‌

تر از اندازه طبیعی می ‌شود . این وضعیت به ‌ طور معمول نشانه ‌ی سرطان نیست و به آن هایپرپلازی خوش ‌ خیم پروستات (BPH) گفته می ‌ شود .

بزرگ شدن پروستات چرا اتفاق می ‌ افتد ؟

بزرگ شدن پروستات عمدتاً به دلیل تغییرات هورمونی مرتبط با افزایش سن ایجاد می ‌شود . هورمون تستوسترون که در بدن مردان وجود دارد ، با افزایش سن به شکلی به نام دی ‌ هیدروتستوسترون (DHT) تبدیل می ‌شود که می ‌تواند باعث رشد بیش ‌ تر سلول ‌های پروستات شود .

عوامل دیگری که ممکن است در بروز بزرگی پروستات نقش داشته باشند عبارت ‌اند از :

• سابقه خانوادگی  : مردانی که بستگان درجه یک آن‌ ها دچار بزرگی پروستات هستند بیشتر در معرض این وضعیت قرار دارند .
• سبک زندگی کم ‌ تحرک و چاقی
• رژیم غذایی پرچرب و کم ‌ فیبر
• افزایش سن :  بیشتر مردان بالای پنجاه سال درجاتی از بزرگی پروستات را تجربه  

     می کنند .

علائم بزرگی پروستات چیست ؟

از آنجا که پروستات در مسیر خروج ادرار قرار دارد ، بزرگ شدن آن می ‌ تواند روی دفع ادرار تأثیر بگذارد . شایع ‌ترین علائم شامل موارد زیر است :

• دشواری در شروع ادرار
• ضعیف شدن جریان ادرار
• احساس تخلیه نشدن کامل مثانه
• نیاز به ادرار مکرر به ‌ ویژه در شب
• احساس فوریت در ادرار کردن
• قطع ‌ شدن ناگهانی جریان ادرار

اگر این علائم به ‌ موقع بررسی و درمان نشوند ممکن است باعث عوارضی مانند احتباس ادراری ، عفونت ‌ های مکرر ادراری ، سنگ مثانه و آسیب به کلیه ‌ ها شوند .

چه آزمایش ‌ هایی برای بررسی پروستات انجام می ‌ شود ؟

پزشک برای تشخیص مشکلات پروستات ، از ترکیبی از معاینه ‌ی بالینی و آزمایشهای آزمایشگاهی و تصویربرداری استفاده می ‌کند . مهم ‌ ترین روش ‌های بررسی سلامت پروستات عبارت ‌ اند از :

۱ . آزمایش PSA (آنتی ‌ ژن اختصاصی پروستات)

PSA  پروتئینی است که به ‌ طور طبیعی توسط پروستات ترشح می ‌ شود و در خون قابل اندازه ‌ گیری است . افزایش سطح PSA ممکن است نشانه ‌ ی بزرگی خوش ‌ خیم پروستات ، التهاب (پروستاتیت) یا سرطان پروستات باشد .

• سطح نرمال PSA معمولاً زیر چهار نانوگرم در میلی ‌ لیتر است .
• سطوح بالاتر از این مقدار نیاز به بررسی بیش تر و گاهی بیوپسی دارند .
• گاهی نسبت PSA آزاد به کل نیز اندازه گیری می ‌شود که در افتراق سرطان از بزرگی خوش ‌خیم کاربرد دارد .

۲ . معاینه مقعدی دیجیتال (DRE)

در این معاینه ، پزشک با استفاده از انگشت پوشیده شده با دستکش ، از طریق مقعد پروستات را لمس می کند تا اندازه ، قوام و هرگونه سفتی یا برجستگی غیرطبیعی را بررسی کند . این روش ساده و بدون هزینه است و اطلاعات بالینی بسیار ارزشمندی ارائه می ‌دهد .

۳ . سونوگرافی ترانس ‌ رکتال (TRUS)

در این روش با وارد کردن پروب سونوگرافی به داخل مقعد ، تصویری دقیق از پروستات تهیه

 می ‌ شود .

 از این روش برای  :

• تعیین اندازه دقیق پروستات
• هدایت بیوپسی
• بررسی وجود کیست ، سنگ یا توده مشکوک

استفاده می ‌شود .

۴ . آزمایش ‌ های ادراری

• آنالیز کامل ادرار (Urinalysis) برای بررسی عفونت یا وجود خون
• اندازه ‌ گیری حجم باقیمانده ادرار پس از تخلیه
• گاهی آزمایش ‌های جریان ادرار نیز برای بررسی شدت انسداد استفاده می ‌شوند .

۵ . بیوپسی پروستات

در مواردی که PSA بسیار بالا باشد یا در معاینه لمس غیرطبیعی مشاهده شود ، ممکن است بیوپسی از بافت پروستات برای بررسی احتمال سرطان انجام شود . این کار معمولاً با هدایت سونوگرافی و از طریق مقعد انجام می ‌شود .

آیا افزایش PSA همیشه نشانه ‌ ی سرطان است ؟

خیر . سطح PSA می ‌تواند به دلایل مختلفی افزایش یابد .

از جمله :

• بزرگی خوش ‌خیم پروستات (BPH)
• التهاب یا عفونت پروستات (پروستاتیت)
• رابطه جنسی یا انزال پیش از انجام آزمایش
• ورزش ‌های سنگین به ‌ ویژه دوچرخه ‌سواری
• گذاشتن سوند ادراری یا معاینه پروستات درست قبل از آزمایش

به همین دلیل قبل از تفسیر نتایج ، لازم است شرایط بیمار به ‌ دقت بررسی شود .

نتیجه ‌ گیری

پروستات بخشی مهم از دستگاه تناسلی مردان است که با افزایش سن ممکن است دچار تغییراتی مانند بزرگ شدن یا التهاب شود . این وضعیت می ‌تواند با علائم آزاردهنده ‌ای در ادرار همراه باشد و در صورت عدم درمان ، عوارض جدی به دنبال داشته باشد . آزمایش ‌ هایی مانند PSA ، معاینه مقعدی و سونوگرافی ابزارهای مهمی برای تشخیص زودهنگام و پیگیری بیماری ‌های پروستات هستند . توجه به سلامت پروستات به ‌ ویژه از سن پنجاه سالگی به بعد برای همه مردان ضروری است .

 

 

منابع

• Mayo Clinic – Prostate gland: What it is, what it does
  https://www.mayoclinic.org
• American Urological Association – BPH and PSA testing
  https://www.auanet.org
• MedlinePlus – Prostate-specific antigen (PSA) test
  https://medlineplus.gov/lab-tests/prostate-specific-antigen-psa-test